මන රංජන වැඩ වර්ජන; අයිතිය භුක්ති විඳීමේ සදාචාරය.

ලංකාවේ ප්‍රථම විධිමත් වැඩ වර්ජනය වූ 1893 මුද්‍රණ කම්කරු වැඩ වර්ජනයේ සිට මේ දක්වා සංවාදයට සහ ප්‍රතිපත්තිමය අවධානයට ලක් නොවූ කරුණක් වනුයේ වෘත්තීය අරගල ක්‍රියාකාරකම් පදනම් විය යුතු සදාචාරාත්මක වගකීම් ය. නමුත් ලංකාවේ වාමාංශික, සහ දක්ෂිනාංශික වෘත්තීය සංවිධාන සියල්ලම මේ ගැන සැලකිල්ලක් දක්වා නැති තරම්ය. මෙය වැඩ වරන්නන්ගේ පාර්ශවයට මෙන්ම කළමනාකරණ පාර්ශවයට ද අදාලය. මෙම ලිපිය වැඩ වර්ජන සහ සදාචාරාත්මක වගකීම් රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති සංවාදයට එකතු කිරීමේ අරමුණින් කෘත්‍රිම බුද්ධි සහය ද සහිතව සකස් කරන ලද ලිපියකි.  

වැඩ වර්ජන

වැඩ වර්ජනයක් යනු නිශ්චිත දුක්ගැනවිලි හෝ ඉටු නොවූ ඉල්ලීම් විසඳීම සඳහා සේවායෝජකයෙකුට, කර්මාන්තයකට, හෝ රජයකට පීඩනය යෙදීම අරමුණු කරගත් සේවකයින් විසින් සාමූහිකව, සංවිධානාත්මකව සහ හිතාමතාම වැඩ නතර කිරීමකි (Budd, 2020). එය කාර්මික සබඳතා ක්ෂේත්‍රය තුළ කේන්ද්‍රීය යාන්ත්‍රණයක් වන අතර වැටුප්, සේවා කොන්දේසි, රැකියා සුරක්ෂිතභාවය, සහ පුළුල් කම්කරු අයිතිවාසිකම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා කම්කරුවන්ට සාකච්ඡා කළ හැකි නීත්‍යානුකූල මෙවලමක් ලෙස දිගු කලක් තිස්සේ පිළිගත් එකකි. බොහෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සන්දර්භය තුළ, ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය (ILO) (2018) විසින් ස්ථාපිත කර ඇති ජාත්‍යන්තර කම්කරු ප්‍රමිතීන්හි ප්‍රකාශ කර ඇති පරිදි, සමාගමයේ නිදහස සහ සාමූහික කේවල් කිරීමේ මූලධර්ම යටතේ වැඩ වර්ජනය කිරීමේ අයිතිය ආරක්ෂා කර ඇත.

සාමාන්‍යයෙන් වැඩ වර්ජන සිදුවන්නේ කම්කරුවන්/සේවකයින් (හෝ ඔවුන්ගේ නියෝජිත වෘත්තීය සමිති) සහ සේවා යෝජකයින් අතර සාකච්ඡා අවුල් සහගත තත්ත්වයකට පත් වූ විටය. සාමකාමී සංවාදයක්, මැදිහත්වීමක් හෝ බේරුම්කරණයක් අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් පිළිගත හැකි ප්‍රතිඵල ලබා දීමට අපොහොසත් වූ පසු, කම්කරුවන්ට/සේවකයින්ට ආර්ථික හා සංකේතාත්මක පීඩනයක් ලෙස තම ශ්‍රම බලය ඉවත් කර ගැනීම කෙරෙහි යොමු විය හැකිය (Bamber et al., 2021). මේ අර්ථයෙන් ගත් කල, වැඩ වර්ජනයක් සේවකයින්ගේ අතෘප්තිය පෙන්නුම් කරන අතර සම්මුති/එකඟතා දිරිගැන්වීම සඳහා සාමාන්‍ය නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලීන්ට බාධා කරන කේවල් කිරීමේ මෙවලමක් සහ විරෝධතා ආකාරයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි, (Hyman, 2018).

පුළුල් වශයෙන්, වැඩ වර්ජන අධ්‍යයනය කරනු ලබන්නේ ආර්ථික සිදුවීම් ලෙස පමණක් නොව සමාජීය හා දේශපාලන සංසිද්ධි ලෙස ය. ඒවා ශ්‍රම වෙළඳපොළ තුළ යටින් පවතින බල සම්බන්ධතා, සේවා ස්ථානයේ ව්‍යුහාත්මක අසමානතා, සහ සමාජය තුළ පුළුල් දේශපාලන-ආර්ථික ආතතීන් පිළිබිඹු කරයි (Fudge, 2019). වැඩ වර්ජන කෙටි අනතුරු ඇඟවීමේ වැඩ වර්ජනවල සිට මහා පරිමාණ ජාතික වසා දැමීම් දක්වා පුළුල් ලෙස වෙනස් විය හැකිය. එසේම රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික අංශයේ සේවකයින් ද සම්බන්ධ විය හැකිය.

වැඩ වර්ජන කම්කරු අයිතිවාසිකම් ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා උපකරණ ලෙස සේවය කළද, සේවා යෝජකයින්, පාරිභෝගිකයින්, සහ සාමාන්‍ය ජනතාව කෙරෙහි ඒවායේ විභව බලපෑම සැලකිල්ලට ගෙන, සදාචාරාත්මක සහ නීතිමය වගකීම් ද ඇතුළත් වේ. අත්‍යවශ්‍ය සේවා වැඩ වර්ජන, විශේෂයෙන්, මහජන සුභසාධනය ආරක්ෂා කිරීම සමඟ කම්කරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් සමතුලිත කිරීම පිළිබඳ විවාද මතු කරයි (López, 2021). සමස්තයක් වශයෙන් ගත් කල, වැඩ වර්ජනය කම්කරු ඒජන්සියේ පදනම් ප්‍රකාශනයකි. එනම්, සේවා ස්ථාන තත්වයන් පරිවර්තනය කිරීමට සහ පුළුල් ආර්ථික ක්‍රමය තුළ සමාජ සාධාරණත්වය ඉදිරියට ගෙන යාමට උත්සාහ කරන සංවිධානාත්මක, තාවකාලික ශ්‍රම ඉවත් කර ගැනීමකි.

වැඩ වර්ජන පැවැත්වීමේ සදාචාරාත්මක මූලධර්ම

කාර්මික විප්ලවය සහ එහි විකාශනයට සමගාමීව යුරෝපයේ ආරම්භ වූ වෘතීය සමිති සහ කම්කරු ව්‍යාපාරය විසින් දිනාගන්නා ලද සහ පසු කාලීනව ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය (2018) විසින් වර්ධනය කරන ලද මූලධර්ම ඇතුළුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩුකරණය සහ ජාත්‍යන්තර කම්කරු නීතිය තුළ වැඩ වර්ජන කිරීමේ අයිතිය පුළුල් ලෙස පිළිගෙන ඇති නමුත්, එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සැලකිය යුතු සදාචාරාත්මක වගකීම් සහිතය. වැඩ වර්ජනයක් සේවා යෝජකයින්ට සහ රාජ්‍යයට පමණක් නොව, පොදු ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට සෘජුව හෝ වක්‍රව බලපෑම් ඇති කළ හැකි පුළුල් ප්‍රතිවිපාක ඇති කරයි. මේ හේතුව නිසා, වැඩ වර්ජන පැවැත්වීම සමාජයේ සාමූහික යහපත සමඟ සේවකයින්ගේ නීත්‍යානුකූල හිමිකම් තුලනය සඳහා ශක්තිමත් සදාචාරාත්මක පදනමක් සකස් කළ යුතුය (Fudge, 2019).

වර්ජන හේතුවේ සදාචාරාත්මක යුක්තියුක්තභාවය

පළමු හා වඩාත්ම අත්‍යවශ්‍ය සදාචාරාත්මක මූලධර්මය වන්නේ හේතුවේ යුක්තියුක්තභාවය යි (legitimacy). අසාධාරණ කම්කරු පිළිවෙත්, වැටුප් උල්ලංඝනය කිරීම්, අනාරක්ෂිත වැඩ පරිසරයන් හෝ ප්‍රතිපත්ති අසාර්ථකත්වයන් වැනි සාධාරණ දුක්ගැනවිලි මත වැඩ වර්ජනයක් පදනම් විය යුතුය (Budd, 2020). සදාචාරාත්මක යුක්තියුක්තභාවයට අනුව, සාමාන්‍ය සමාජ ක්‍රියාකාරිත්වයට බාධා කරන සෘජු ක්‍රියාමාර්ගයක් බලමුලු ගැන්වීමට පෙර සියලු සාධාරණ විකල්ප - සංවාදය, සාකච්ඡා සහ මැදිහත්වීම - ගවේෂණය කර ඇති බව සේවකයින් සහ වෘත්තීය සමිති විසින් පෙන්නුම් කළ යුතුය. ප්‍රධාන වශයෙන් පටු දේශපාලන න්‍යාය පත්‍ර, පුද්ගලික එදිරිවාදිකම් හෝ මහජන අපහසුතාවයේ අවස්ථාවාදී උත්තේජනය මගින් පෙළඹෙන වැඩවර්ජන සමස්ථ කම්කරු ව්‍යාපාරයේම සදාචාරාත්මක අධිකාරියට වල කැපීමේ අවදානමක් ඇත (Hyman, 2018). එබැවින්, යුක්තියුක්තභාවය සමානුපාතිකත්වයෙන් වෙන් කළ නොහැකි ය, එනම්, වර්ජනයේ බරපතලකම දුක්ගැනවිල්ලෙහි බරපතලකමට අනුරූප විය යුතුය.

අවිහිංසාව සහ සාමකාමී හැසිරීම සඳහා කැපවීම

දෙවන මූලික මූලධර්මයක් වන්නේ නිර්-ප්‍රචණ්ඩත්වය සඳහා කැපවීමයි. ඓතිහාසිකව, කම්කරු අරගල ඉඳහිට ආක්‍රමණ, බිය ගැන්වීම්, සහ දේපළ හානි සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත. එවැනි ක්‍රියා මහජන විශ්වාසය ඛාදනය කරන අතර කම්කරු ක්‍රියාකාරිත්වයේ සදාචාරාත්මක විශ්වසනීයත්වය දුර්වල කරයි (Cooper, 2016). එබැවින් සදාචාරාත්මක වැඩ වර්ජනයක් පැවැත්වීම මගින් විරෝධතා සාමකාමීව, ක්‍රමානුකූලව, සහ සියලුම පාර්ශවකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරමින් පවත්වා ගැනීම අවශ්‍ය වේ. සාමකාමී රැස්වීමක් යනු නීත්‍යානුකූල අයිතියක් පමණක් නොව (ILO, 2019) සදාචාරාත්මක බැඳීමක් ද වේ: යුක්තිය ඉටු කිරීම හානියක් සිදු කරන ක්‍රමවේදයන් මත පදනම් විය නොහැක. වෘත්තීය සමිතිවල කේවල් කිරීමේ තත්ත්වය ශක්තිමත් කරන සහ ඵලදායී සාකච්ඡා සඳහා හිතකර පරිසරයක් නිර්මාණය කරන ගුණාංගයක් අවිහිංසාව පරිණතභාවය, විනය සහ වගකීම ප්‍රදර්ශනය කරයි.

පොදු සහ අත්‍යවශ්‍ය සේවා ආරක්ෂා කිරීම

සදාචාරාත්මක වැඩ වර්ජන පුළුල් මහජනතාවගේ සුභසාධනයට විශේෂයෙන් සෞඛ්‍ය සේවා, ප්‍රවාහනය, ජල සැපයුම සහ අධ්‍යාපනය වැනි අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් සම්බන්ධ සන්දර්භයන් තුළ සංවේදී විය යුතුය. මෙම අංශවල සේවකයින්ට අනෙක් අයට සමාන මූලික අයිතිවාසිකම් හිමි වුවද, සේවා හදිසියේ  නැවැත්වීමෙන් ඇති විය හැකි හානිය අවදානමට ලක්විය හැකි ජනගහනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා විශේෂ සදාචාරාත්මක යුතුකමක් ඔවුන් මත පැටවී ඇත (López, 2021). බොහෝ අධිකරණ බල ප්‍රදේශ “අවම සේවා අවශ්‍යතා” වැනි යාන්ත්‍රණ භාවිතා කරන අතර, කාර්මික ක්‍රියාමාර්ග අතරතුර පවා හදිසි හෝ ජීවිතාරක්ෂක කාර්යයන් අඛණ්ඩව සිදුවන බව සහතික කරයි. සම්පූර්ණ වසා දැමීමක් පැනවීමට වඩා අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් පවත්වාගෙන යාමෙන්, සේවකයින් තමන්ගේම හිමිකම් සඳහා පමණක් නොව සමාජයේ සාමූහික යහපැවැත්ම සඳහා ඔවුන්ගේ කැපවීම තහවුරු කරයි. තහවුරු කරන බව පෙන්වා සිටියි.

විනිවිදභාවය, අවංකභාවය, සහ වගවීම

වර්ජන අතරතුර සදාචාරාත්මක හැසිරීම සඳහා විනිවිදභාවය ද අවශ්‍ය වේ. සේවකයින් සහ වෘත්තීය සමිති නායකයින් තම දුක්ගැනවිලි, ඉලක්ක, සාකච්ඡාවල ප්‍රගතිය, සහ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලීන් සේවායෝජකයින්ට සහ මහජනතාවට පැහැදිලිව සහ අවංකව සන්නිවේදනය කළ යුතුය (Bamber et al., 2021). විනිවිද පෙනෙන සන්නිවේදනය වැරදි තොරතුරු හෝ දේශපාලන උපාමාරු වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට උපකාරී වන අතර එමඟින් ව්‍යාපාරයේ යුක්තියුක්තභාවය ශක්තිමත් කරයි. එපමණක් නොව, සදාචාරාත්මක නායකත්වයට වගවීම/වගඋත්තර බැඳීම ඇතුළත් වේ: විරෝධතා අතරතුර වෘත්තීය සමිති තම සාමාජිකයින්ගේ ක්‍රියාවන් සඳහා වගකීම භාර ගත යුතු අතර විෂමාචාරය නොඉවසන බව සහතික කළ යුතුය. නායකයින් තම උපාය මාර්ග සහ ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්හි ප්‍රතිවිපාක සඳහා පිළිතුරු දීමට කැමැත්තක් දක්වන විට මහජන විශ්වාසය ශක්තිමත් වේ.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාවලීන්ට ගරු කිරීම සහ පක්ෂග්‍රාහී උපාමාරු වළක්වා ගැනීම

තවත් සදාචාරාත්මක සලකා බැලීමක් වන්නේ අනවශ්‍ය දේශපාලන උපාමාරු වළක්වා ගැනීමයි. කම්කරු ව්‍යාපාර පුළුල් අර්ථයෙන් - බලය, සම්පත් බෙදා හැරීම සහ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධයෙන් - ආවේණිකවම දේශපාලනික වුවද, ඒවා පක්ෂග්‍රාහී කූට අරමුණු සඳහා මෙවලම් බවට පත් නොවිය යුතුය (Kelly, 2018). දේශපාලන පක්ෂ විසින් පැහැර ගන්නා ලද වැඩ වර්ජනයක් කම්කරු ව්‍යාපාරයක් ලෙස එහි සත්‍යතාව අහිමි වීමේ අවදානමක් ඇති අතර මැතිවරණ එදිරිවාදිකම්වල යාන්ත්‍රණයක් බවට පත්වේ. එබැවින් සදාචාරාත්මක වැඩ වර්ජනයක් පැවැත්වීම සඳහා වෘත්තීය සමිතිවල ස්වාධීනත්වය පවත්වා ගැනීම, කම්කරුවන්ගේ අවශ්‍යතා කේන්ද්‍රීය අවධානය බව සහතික කිරීම, සහ බාහිර ක්‍රියාකාරීන් විසින් තත්වය සූරාකෑම වැළැක්වීම අවශ්‍ය වේ.

අයිතිවාසිකම් සහ වගකීම් පිළිගැනීම

වර්ජන යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහභාගීත්වයේ ප්‍රකාශනයන් වන අතර, විසම්මුතිය, සංවිධානය කිරීම, සහ යුක්තිය ඉල්ලා සිටීමේ අයිතිය පිළිබිඹු කරයි (Fudge & Hendy, 2018). කෙසේ වෙතත්, වගකීම් සමඟ අයිතිවාසිකම් පවතී. ශ්‍රමය ඉවත් කර ගැනීමට අයිතියක් ඇති අතරම, සේවා යෝජකයින්ට දේපළ ආරක්ෂා කිරීමට සහ මෙහෙයුම් පවත්වාගෙන යාමට ද අයිතිවාසිකම් ඇති බව කම්කරුවන් හඳුනාගත යුතුය. ඒ හා සමානව, මහජනතාවට අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් වෙත ප්‍රවේශ වීමට අයිතියක් ඇත. සදාචාරාත්මක හැසිරීම මගින් සෑම ක්‍රියාකරුවෙකුම මෙම අතිච්ඡාදනය වන වගකීම් පිළිගැනීම අවශ්‍ය වේ. අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවයෙන් පවත්වනු ලබන වැඩ වර්ජන, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ භේද මගින් සකස් කරන ලද ඒවාට වඩා ඵලදායී ප්‍රතිඵල ඇති කිරීමට ඉඩ ඇත.

මේ අනුව සමාජ යුක්තිය සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් ලුහුබැඳ යාමේදී වැඩ වර්ජන අත්‍යවශ්‍ය මෙවලම් වෙති. එහෙත් ඔවුන්ගේ බලය සදාචාරාත්මක සංයමයක් ඉල්ලා සිටී. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවල යුක්තියුක්තභාවය රඳවා ගැනීමට නම්, ඒවා සාධාරණීකරණය කළ හැකි හේතූන් මත පදනම් විය යුතුය, සාමකාමී ක්‍රමවේදයන්ට අනුගත විය යුතුය, මහජන සුභසාධනයට ගරු කළ යුතුය, විනිවිද පෙනෙන නායකත්වයක් පවත්වා ගත යුතුය, සහ අනිසි පක්ෂග්‍රාහී උපාමාරුවලට එරෙහි විය යුතුය. සදාචාරාත්මක වැඩ වර්ජන හැසිරීම වෘත්තීය සමිතිවල විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් කරයි, සාකච්ඡා කාර්යක්ෂමතාව වැඩි දියුණු කරයි, සහ පුද්ගල අයිතිවාසිකම් සහ සාමූහික යහපැවැත්ම අතර සියුම් සමතුලිතතාවය ආරක්ෂා කරයි. අවසාන වශයෙන්, ආචාර ධර්ම මගින් මෙහෙයවනු ලබන වැඩ වර්ජනයක් හුදෙක් ගැටුමක් නොව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නියෝජිතායතනයේ ප්‍රතිපත්තිමය අභ්‍යාසයක් බවට පත්වේ, එය සාධාරණ කම්කරු සබඳතා සහ සමාජ යුක්තිය ගැඹුරු කිරීමට දායක වේ. ඒ සඳහා ප්‍රතිපත්තිමය සංවාදයක් අත්‍යාවශ්‍ය වෙයි.

ආශ්‍රිත:

Bamber, G. J., Lansbury, R. D., Wailes, N., & Wright, C. F. (2021). International and comparative employment relations: Globalization and change (7th ed.). SAGE.

Budd, J. W. (2020). Labor relations: Striking a balance (6th ed.). McGraw-Hill.

Cooper, R. (2016). Ethics and responsibility in labor movements. Journal of Industrial Relations, 58(4), 503–520.

Fudge, J. (2019). The ethics of labor protest and the right to strike. Labour & Industry, 29(4), 1–16.

Fudge, J., & Hendy, J. (2018). The right to strike: A workers’ human right. International Journal of Labour Research, 10(1), 45–62.

Hyman, R. (2018). What future for industrial relations? Employee Relations, 40(5), 10–25.

International Labour Organization. (2018). Freedom of association and collective bargaining: General survey. ILO Publications.

International Labour Organization. (2018). Freedom of association and the right to collective bargaining. ILO Publications.

International Labour Organization. (2019). General principles on freedom of assembly. ILO Publications.

Kelly, J. (2018). Rethinking industrial relations. Routledge.

López, A. (2021). Ethics of strikes in essential public services. Public Management Review, 23(7), 948–964.